Dlaczego Białystok odzyskanie niepodległości świętuje 19 lutego?

 

Narodowe Święto Niepodległości obchodzone jest co roku 11 listopada. Tego dnia Rada Regencyjna przekazała Józefowi Piłsudskiemu naczelne dowództwo wojskowe. Jak to się stało, że Białystok odzyskał niepodległość i wreszcie wrócił na łono ojczyzny trzy miesiące później?

W czerwcu 1914 r. w zamachu sarajewskim zginął arcyksiążę Franciszek Ferdynand Habsburg a miesiąc później wybuchła Wielka Wojna. Białystok stał się dla armii rosyjskiej zapleczem frontu. Latem 1915 r., z polecenia wycofującej się carskiej administracji ogołocono miasto i jego przemysł.  Ponadto w ramach „bieżeństwa” wyjechała na wschód spora część mieszkańców wystraszona szeroko zakrojoną akcję propagandową, wzywającą ludność cywilną do natychmiastowej ewakuacji w głąb Rosji. Ewakuowano też rodziny urzędników, pracowników wielu zakładów przemysłowych, kolejarzy itd..

Przełomowym dniem był 13 sierpnia 1915 r., kiedy do opuszczonego przez Rosjan Białegostoku wkroczyły pierwsze oddziały niemieckie.

Okres niemieckiej okupacji był dla białostoczan bardzo trudny. Wojna, która w wyniku carskiej grabieży sparaliżowała lokalną gospodarkę, oznaczała ograniczenia w każdej dziedzinie i brak podstawowych produktów. Już jesienią 1915 r. Niemcy wprowadzili racjonowanie żywności, w tym kartki na chleb i kaszę. Nałożyli też na miasto kontrybucję, a niedobór pieniądza próbowali opanować specjalnymi bonami miejskimi.

5 listopada 1916 r. władze niemieckie i austro-węgierskie wydały proklamację, zawierającą obietnicę powstania Królestwa Polskiego. Nie spowodowało to w Białymstoku złagodzenia reżimu okupacyjnego. W lutym 1917 r. Niemcy zreorganizowali administrację Ober Ostu (terenów do niedawna carskich, a obecnie znajdujących się w rękach państw centralnych).  Miejsce rusyfikacji zajęła germanizacja. Sprzyjała temu obecność księcia Augusta Wilhelma - syna niemieckiego cesarza. Osobiście kierował on władzami Ober Ostu, rezydując w Białymstoku (w pałacu Rüdygierów w Dojlidach, znanym jako pałac Lubomirskich). 

11 listopada 1918 roku też nie przyniósł długo oczekiwanej zmiany. Tego dnia w Białymstoku powstała niemiecka rada żołnierska, białostoczanie zaś zawiązali społeczny Centralny Komitet Obywatelski. W nocy z 11 na 12 listopada obie strony porozumiały się – niemieccy żołnierze mieli spokojnie opuścić miasto, w zamian strona polska została wyposażona w kilkaset sztuk broni. Polacy wystawili warty przy głównych budynkach, luzując opuszczane przez Niemców posterunki.

W końcu listopada 1918 r. armie polska i niemiecka zawarły dwa porozumienia. 18 listopada w Łukowie podpisano układ o linii demarkacyjnej, a 24 listopada tzw. umowę kowieńską. Na mocy pierwszego z tych aktów wyznaczono granicę stref polskiej i niemieckiej. Na mocy drugiego Polacy zobowiązywali się do umożliwienia ewakuacji wojsk niemieckich szlakiem kolejowym prowadzącym przez Białystok do Grajewa. W rezultacie ruchy niepodległościowe musiały na tych terenach poczekać na zakończenie exodusu Niemców.

Rozmowy polsko-niemieckie, które w listopadzie 1918 r. toczyły się w Kownie, po zawarciu umowy przeniesiono do Warszawy. W nowym roku wznowiono je w Grodnie, a od 19 stycznia w Białymstoku. Negocjacje doprowadziły do zawarcia 5 lutego 1919 r. tzw. umowy białostockiej. Regulowała ona zmieniony przebieg linii demarkacyjnej i ustalała zasady dalszej ewakuacji Niemców. Polacy zyskali prawo kierowania przez Białystok transportów kolejowych na wschód, co pozwoliło na dowożenie polskiego wojska na Wileńszczyznę.

8 lutego 1919 r. po raz ostatni zebrała się okupacyjna rada miejska. W trakcie jej obrad przemówienie pożegnalne wygłosił niemiecki komendant miasta. Równolegle, niezależnie od ustaleń z niemieckim sztabem, Polacy pertraktowali w Białymstoku z lokalną radą żołnierską. Ostatecznie uzgodniono z nią, że w nocy z 18 na 19 lutego ostatni Niemcy mają opuścić miasto.

17 lutego 1919 r. do Białegostoku przyjechali polscy dowódcy wojskowi, w tym pułkownik Stanisław Dziewulski, który miał zostać nowym komendantem miasta. Dzień później utworzono cywilny Tymczasowy Komitet Miejski. Szybko nadeszły wydarzenia o bardzo symbolicznym charakterze.

W czwartek 19 lutego 1919 r. zakończyła się – opóźniona wobec zawartego porozumienia – ewakuacja oddziałów okupacyjnych. W tym samym czasie, kiedy trwał jeszcze załadunek ostatnich niemieckich składów, na główny dworzec kolejowy przyjechali polscy żołnierze. Zostali oni entuzjastycznie powitani przez lokalną społeczność, która tłumnie wyległa na białostockie ulice.

22 lutego 1919 r. – w pierwszą niedzielę po przyjeździe oddziałów polskiej armii – odbyły się oficjalne uroczystości przejęcia Białegostoku od Niemców. Została odprawiona polowa msza, po której płk. Dziewulskiego powitał tymczasowy prezydent miasta Józef Karol Puchalski. W przejęciu miasta uczestniczył niemiecki oficer łącznikowy, który symbolicznie przekazał władzę Polakom.

W ten uroczysty sposób zakończył się 123-letni etap pozostawania Białegostoku pod zaborami i okupacją. Rozpoczął się okres „radości z odzyskanego śmietnika” – budowania fundamentów nowoczesnego, niepodległego państwa.

22.02.1919 - oficjalna uroczystość przejęcia Białegostoku od Niemców

This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now